Meer en meer mensen vinden de weg naar bemiddelingsprocedures, zegt de Federale Bemiddelingscommissie. Toch blijft de juridische weg nog te vaak een voor de hand liggend scenario voor conflictresolutie. De rechter zal beslissen wie gelijk krijgt. Dat betekent dat minstens één van de twee partijen verliest. Maar vaak verliezen beide partijen sociaal: een niet gezamenlijk onderhandelde oplossing leidt niet per se tot betere relaties, integendeel.
In de westerse cultuur blijft de rechtbanktraditie de plak zwaaien in conflictresolutie. In andere – vaak traditionele – culturen is bemiddeling net de norm.
Net de aandacht voor dat relationele element is waarom onder meer de Maori, de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland, anders inzetten op conflictresolutie en bemiddeling van oudsher als norm nemen. Het gewoonterecht of Tikanga van de Maori biedt een interessante andere kijk op rechtvaardigheid bij sociale conflicten. Rechtvaardigheid draait bijvoorbeeld niet om straf, zegt conflict analyticus Lucia Rodriguez op het mediaplatform worldmediation.org, maar om het herstel van relaties en het evenwicht in de samenleving. Bij conflicten met slachtoffer-daderschap wordt zeer sterk ingezet op wederzijds begrip en respect om een aanvaardbare uitkomst voor de twee partijen te bekomen. Heel belangrijk is dat de dader verantwoordelijkheid opneemt die wordt afgesproken met het slachtoffer.
Ook in China is bemiddeling van oudsher cultureel ingebed: de Chinese filosoof Confucius nam al in 500 voor onze jaartelling de harmonieuze samenleving als uitgangspunt in conflictresolutie. Terwijl de traditionele bemiddelingsideeën van de Maori niet verankerd zijn in het Nieuw-Zeelandse beleid, is dat in China wel zo. De Chinese staat zet sterk in op bemiddeling: enerzijds is het een manier om rechtbanken te ontlasten, anderzijds werkt bemiddeling sociale stabiliteit in de hand.
Er zijn zeker vraagtekens te zetten bij hoe bemiddeling zich dan verhoudt tot het Chinese mensenrechtenbeleid – China bungelt onderaan in de mondiale Human Rights Index. Maar toch biedt het Chinese model inspiratie, zegt het International Mediation Institute (IMI). Het IMI kijkt vooral naar de manier waarop China sociale bemiddeling via dorpsoudsten inzet om sociale stabiliteit te bewaren in meer afgelegen landelijke gebieden – goed voor minstens 500 miljoen bewoners.
Bemiddeling werkt beter dan gerechtelijke procedures, toont China, waarbij het land een uitzonderlijk hoge succesratio naar voor schuift. Tussen 2007 en 2021 was het gemiddelde 96 procent. Ter vergelijking, in Groot-Brittannië bedroeg die in 2024 volgens de jaarlijkse audit van het centrum voor conflicresolutie CEDR 87 procent. In ons land geraken volgens de Federale Bemiddelingscommissie 7 op de 10 van de geschillen via bemiddeling opgelost. Dat succescijfer kan hoger, net als de inzet van bemiddeling als alternatief voor de juridische weg. Want volgens de Federale Bemiddelingscommissie staat ons land nog altijd in de top drie van landen met de meeste gerechtelijke procedures. Het goede nieuws: bemiddeling – gemiddeld maximum twee maanden - als alternatief voor een lang aanslepende rechtszaak van twee jaar, blijkt toch almaar meer mensen aan te spreken. Zo contacteerden, volgens cijfers van de FBC, in 2024 zo’n 10.000 Belgen een bemiddelaar.
